Geloof en bijgeloof

Geloof en bijgeloof

Eeuwenlang voeren mensen in Groningen een harde strijd om het bestaan. Ze leven met talloze onzekerheden: ziektes, natuurrampen, oorlogen, rovers, wrede meesters… Voor de ‘gewone’ man of vrouw is het leven geen feest. Velen vestigen dan ook hun hoop op een leven in het hiernamaals.

 

Geloof en bijgeloof

'De heilige Walfridus', beeldje en foto Moniek Westerman

Onder invloed van predikers en de harde hand van keizer Karel de Grote bekeren mensen zich in de middeleeuwen tot het christendom. Er worden kloosters gebouwd, zoals het Cisterciënzer klooster in Aduard. De monniken van dit klooster bekommeren zich niet alleen om het zielenheil van de gelovigen, maar zijn ook drijvende krachten achter de verbetering van dijken, de aanleg van waterwegen en sluizen en de ontginning van het land.www.deverhalenvangroningen.nl/alle-verhalen/groninger-ijkpunt-7-leven-en-werken-voor-god-de-bouw-van-klooster

Het geloof met al haar rituelen biedt mensen houvast. Het helpt ‘onverklaarbare’ tegenslagen of juist voorspoed te accepteren. Mensen vertellen elkaar ‘legenden’ (verhalen over heiligen of over heilige voorwerpen) waarin bestraffingen van godswege of wonderbaarlijke redding en genezing centraal staan. Zoals in het verhaal over ‘de arm van Johannes de Doper’: dit relikwie - dat overigens in Groningen terecht is gekomen zonder bewijs van authenticiteit – wordt volgens de overlevering gebruikt om mensen te genezen. Bij één van die gelegenheden gaat het uitgedroogde lichaamsdeel spontaan bloeden. Een wonder!

Maar God alleen is niet voldoende om alle geluk en ongeluk in de wereld te verklaren. In veel verhalen zijn duivels, weerwolven en heksen aan het werk.

Vanaf het einde van de middeleeuwen tot diep in de 18de eeuw vinden in grote delen van Europa massale heksenvervolgingen plaats, ook in Groningen. Zo zouden in Veele op de ‘Giezelbarg’ aan het einde van de 16e eeuw meer dan twintig mensen, vooral vrouwen, verbrand zijn vanwege ‘hekserij’.

<p>Still uit de film &#39;Griet Koenes&#39; van Margriet Westerhof (muziek Robert van der Tol)</p>

Still uit de film 'Griet Koenes' van Margriet Westerhof (muziek Robert van der Tol)

Het lijkt er op dat in die tijd juist mensen die een beetje anders zijn dan anderen het grootste risico lopen beschuldigd te worden van hekserij. Die mensen zijn bedreigend voor de gemeenschap, omdat het lijkt alsof ze zich daar niet om bekommeren. Een goed voorbeeld is het verhaal over de ‘heks’ Griet Koenes. Griet is anders, omdat zij zich als één van de eersten in haar dorp afkeert van het katholieke geloof en graag protestantse liederen zingt. Ze moet het met de dood bekopen.